ከተሞክሮ መላቅ እስከ አህጉራዊ ዲጂታል መሪነት

ግዮን መጽሔት :-  ​ይህ የኢትዮ ቴሌኮም ዓመታዊ የቢዝነስ እቅድ እ.ኤ.አ. ከሐምሌ 2026 እስከ ሰኔ 2027 (የ2019 በጀት ዓመት) የሚሸፍን ሲሆን፣ ኩባንያው የለቀቀውን “ቀጣዩ አድማስ፡ ዲጂታል እና ከዚያም ባሻገር 2028” የተሰኘውን የሶስት ዓመታት ስትራቴጂ ሁለተኛ ዓመት ትግበራን ያመላክታል። የዚሁ ዓመት ዋና ትኩረት “ተሞክሮን ማላቅ፣ ለደንበኞቻችን የሚገባቸውን ጥራት ያለው አገልግሎት ማቅረብ!” የሚል ነው። ድርጅቱ የ“ዲጂታል ኢትዮጵያ 2030” እና የ“ዲጂታል አፍሪካ 2063” ታላላቅ ግቦችን ለማሳካት ከቀጣናዊና ዓለም አቀፋዊ የዲጂታል ኢኮኖሚ ጋር የተጣጣመ፣ ከተለመደው የኮኔክቲቪቲ አገልግሎት አልፎ ወደ ቴክኖሎጂ ኩባንያ (Telco-to-TechCo) የሚደረገውን ሽግግር ለማፋጠን ያለመ ነው።

​በመጀመሪያው ስትራቴጂያዊ ዓመት የተመዘገቡትን ስኬቶች መሠረት በማድረግ፣ ኩባንያው ተለዋዋጭ የማክሮ-ኢኮኖሚ፣ የቁጥጥር፣ የቴክኖሎጂ፣ የውድድርና የጂኦፖለቲካዊ ሁኔታዎችን ያገናዘበ ቀጣይነት ያለው ስትራቴጂያዊ ግምገማ (rolling strategic planning) አካሂዷል። በዚህም መሠረት የኢንቨስትመንት ቅድሚያ የሚሰጣቸውን ጉዳዮች፣ የአፈጻጸም ግቦችን እና የሀብት ድልድልን ይበልጥ በማሻሻል አጠቃላይ የአገልግሎት ጥራትንና የደንበኞችን ተሞክሮ (QoE) ለማሳደግ ተዘጋጅቷል።

​በስድስቱ የትኩረት አቅጣጫዎች የተቀረጹ ስትራቴጂያዊ ኢኒሼቲቮች

​1. የቴክኖሎጂ ፈጠራ እና የዲጂታል ሶሉሽኖች መሪነት

​ኩባንያው የቴክኖሎጂ አቅሙን ለማጠናከር እና አዳዲስ የዲጂታል ሶሉሽኖችን መሪ ለመሆን በገመድ አልባ፣ በፊክስድ፣ በክላውድ እና በኢንፎርሜሽን ደህንነት ዘርፎች በርካታ ኢኒሸቲቮችን ቀርጿል፦

• ​የገመድ አልባ (ሞባይል) ኔትወርክ ማስፋፊያ፦ የአጠቃላይ ኔትወርክ ደንበኞችን የማስተናገድ አቅም ከ115.1 ሚሊዮን ወደ 135.7 ሚሊዮን ለማሳደግ ታቅዷል። የ4ጂ (LTE) አቅም ከ22.79 ሚሊዮን ወደ 35.31 ሚሊዮን የሚደግስ ሲሆን፣ የ5ጂ አቅም ደግሞ ከ1.41 ሚሊዮን ወደ 2.70 ሚሊዮን ይደግሳል። ለዚሁ ስኬት 5,417 አዳዲስ የ4ጂ ጣቢያዎች ተገንብተው አጠቃላይ የ4ጂ ጣቢያዎች ቁጥር 11,014 ይደርሳል፤ ይህም የሕዝብ ሽፋንን ወደ 95%፣ የጂኦግራፊ ሽፋንን ደግሞ ወደ 54% ያሳድጋል። የ4ጂ ከተሞች ቁጥር ከ1,200 ወደ 1,500 ያድጋል። በተጨማሪም የ5ጂ ጣቢያዎች ቁጥር ከ340 ወደ 648 ከፍ በማለት የአገልግሎቱ ተደራሽነት ወደ 73 ከተሞች ይሰፋል።
• ​የገጠር ተደራሽነት (Digital Divide)፦ 605 ለገጠር የተለዩ ሳይቶችን ጨምሮ 1,685 ተጨማሪ የሞባይል ሳይቶች ይገነባሉ። ይህም ከ1,400 በላይ ቀበሌዎች የሚኖሩ ከ4.5 ሚሊዮን በላይ ዜጎችን ተጠቃሚ ያደርጋል። ከተመጣጣኝ ስማርት ስልኮች እና ዲጂታል እውቀት (digital literacy) ግንዛቤዎች ጋር ተያይዞ ተደራሽነትን ያረጋግጣል።
• ​ከፋይበር ወደ ማማ (FTTT) ትስስር፦ ከአይነት 1 እስከ አይነት 5 ባሉት የትራንስሚሽን መሠረተ ልማቶች የፋይበር ትስስር በከፍተኛ ደረጃ ያድጋል (ለምሳሌ የአዲስ አበባ የፋይበር ትስስር ከ96% ወደ 98.5% ይደርሳል)።
• ​የፊክስድ ኔትወርክ እና የባክቦን ማስፋፊያ፦ 1,000,000 አዳዲስ የDQODN መሠረተ ልማቶችን በመዘርጋት ከኮፐር-ወደ-ፋይበር ሽግግርን ያፋጥናል። ብሔራዊ ዋና የፋይበር መስመር (backbone fiber) ከ23,442 ኪ.ሜ ወደ 25,642 ኪ.ሜ የሚያድግ ሲሆን፣ በኬንያ በኩል የሚዘረጋውን ድንበር ተሻጋሪ የፋይበር መስመር ዝርጋታ 25% ለማጠናቀቅና 20% የዞን አስተዳደሮችን በከፍተኛ ብሮድባንድ ለማገናኘት ታቅዷል።
• ​የኮር ኔትወርክ እና የኢነርጂ ዘላቂነት፦ የOTN አቅም ወደ 19.6 Tbps፣ የIP Core አቅም ደግሞ ወደ 100.6 Tbps ከፍ ይላል። አጠቃላይ የዓለም አቀፍ የመረጃ መተላለፊያ (IGW) እና ካች አቅም ከ4.3 Tbps ወደ 5.2 Tbps ይደግሳል። በአረንጓዴ ኢነርጂ ዘርፍ የሶላር ኃይል ማመንጨት ከ39.72 GWh ወደ 52.31 GWh የሚያድግ ሲሆን፣ የነዳጅ ፍጆታን በ10% መቀነስና የካርቦን ዳይኦክሳይድ (CO₂) ልቀትን በ0.64% ዝቅ ማድረግ የታቀዱ ተግባራት ናቸው።

​2. ለዲጂታል ቅድሚያ የሚሰጥ፣ ደንበኛ ተኮር እና የላቀ የደንበኞች ተሞክሮ

​ኩባንያው የደንበኞችን ዲጂታል ራስ-አገዝ (self-service) አጠቃቀም 40% ለማድረስና የሱፐርአፕ (SuperApp) ተጠቃሚዎችን በ30% በማሳደግ 15.5 ሚሊዮን የማድረስ ግብ አስቀምጧል። በሰው ሰራሽ አስተውሎት (AI) የሚመሩ የሃይፕር-ፕርሰናላይዜሽን መሣሪያዎችን በመተግበር፣ ቴሌብርን ሙሉ የፋይናንስ ሥነ-ምህዳር በማድረግ እና የውስጥ ሶፍትዌር ልማትን በማፋጠን የTechCo ሽግግሩን ያፋጥናል።

​የዳታ ሴንተርና የክላውድ ማስፋፊያ፦ የሞጁላር ዳታ ሴንተር የIT load አቅም ከ5 MW ወደ 6.24 MW ያድጋል (ራኮች ከ624 ወደ 752 ይጨምራሉ)። የ300 ራኮች አቅም ያለው ግዙፍ ዳታ ሴንተርም (hyperscale data center) ይገነባል። የክላውድ መሠረተ ልማት የECS አቅም ከ24,064 ወደ 54,784 vCPUs፣ የEnterprise Storage አቅም ከ3 PB ወደ 6 PB፣ የGPU/NPU አቅም ደግሞ ወደ 268 AI ሰርቨሮች ያድጋል።

​3. ፈጠራ የታከለበት ቢዝነስ፣ አካታች እና ዘላቂ የእሴት ፈጠራ

​በበጀት ዓመቱ 312 አዳዲስና የተሻሻሉ ምርቶችና አገልግሎቶች ወደ ገበያ ይቀርባሉ። የዲጂታል አካታችነትን ለማፋጠን 1 ሚሊዮን ተመጣጣኝ ዋጋ ያላቸው ክላውድ-ቤዝድ ዘኔክሰስ (Zenexus) ስማርት ስልኮችን ጨምሮ ከ2.6 ሚሊዮን በላይ የኮኔክቲቪቲ ዲቫይሶች ይቀርባሉ። ይህም 65% የሞባይል ደንበኞችን ወደ ብሮድባንድ ተጠቃሚነት ለማሸጋገር ይረዳል። በተጨማሪም የኤሌክትሮኒክስ ኢንቮይስ (e-invoicing)፣ የIoT ፕላትፎርሞች እና የኤሌክትሪክ መኪኖች ኃይል መሙያ መሠረተ ልማቶች ይስፋፋሉ።

​4. በሰው ሰራሽ አስተውሎት የሚመራ የሥራ አፈጻጸም ልህቀት እና የሳይበር ደህንነት

​የቢዝነስ አሰራር ሂደቶችን በBusiness Process Outsourcing (BPO) አውቶሜት በማድረግ፣ የግብአት አቅርቦት ሰንሰለትን በመቃኘት እና የገቢ ብክነትን በመከላከል የሥራ ማስኬጃ ወጪዎች ይ ቀንሳሉ። የሳይበር አስተማማኝነትን ለማረጋገጥ CASB፣ DRM፣ Honeypot፣ API Marketplace Security እና የ5ጂ IoT/OT ደህንነት ፕላትፎርሞች ይተገበራሉ።

​5. ብቃት ያለው፣ ቀልጣፋ እና ለወደፊቱ ዝግጁ የሆነ የሰው ኃይል

​በAI፣ በሳይበር ደህንነት፣ በዳታ ትንተና እና በዲጂታል አመራር ዘርፎች የሰራተኞችን ክህሎት ማሳደግ፣ የፆታ እኩልነትንና የሴቶችን ውክልና ማረጋገጥ እንዲሁም ለአካል ጉዳተኛ ሠራተኞች ምቹ የአሰራር አካባቢን መፍጠር የተቋሙ ዋነኛ ትኩረቶች ናቸው።

​6. ተኣማኒ ብራንድ፣ አላማ ተኮር አስተዋጽኦ እና ዘላቂነት

​የብራንድ አቀማመጥን ማዘመን፣ የኢትዮ ቴሌኮም ፋውንዴሽንን (Ethio telecom Foundation) በማቋቋም ማህበራዊና ዲጂታል ላይብረሪዎችን ማስፋፋት፣ እና 533 ሚሊዮን ብር የሚገመት የማህበራዊ ኃላፊነት (CSR) ኢንቨስትመንት ማድረግ የታቀዱ ተግባራት ናቸው።

ዋና ዋና የቢዝነስ፣ የፋይናንስ እና የአገልግሎት ግቦች

​በ2019 በጀት ዓመት ኩባንያችን በሁሉም የቢዝነስ ዘርፎች ሰፊ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ለውጥ የሚያመጣና የኢትዮጵያን ዲጂታል ሽግግር የሚያፋጥን ከፍተኛ ዕድገት ለማስመዝገብ አቅዷል። የደንበኞችን ቁጥርና ተደራሽነት በማሳደግ ረገድ፣ አጠቃላይ የደንበኞች ቁጥርን በ6.7% በማሳደግ 96.2 ሚሊዮን ለማድረስ ግብ ተይዟል። ከዚህ ውስጥ የሞባይል ድምፅ ተጠቃሚዎች በ6.2% ወይም በ5.4 ሚሊዮን በመጨመር 92.3 ሚሊዮን የሚደርሱ ሲሆን፣ የሞባይል ዳታና ኢንተርኔት ተጠቃሚዎች ደግሞ በ16.5% ማደግ ከድምፅ ወደ ዲጂታል አገልግሎት የሚደረገውን ፈጣን ሽግግር በማሳየት 60.01 ሚሊዮን ይደርሳሉ። በተጨማሪም የፊክስድ ብሮድባንድ ደንበኞችን በ25.6% በማሳደግ 1.26 ሚሊዮን ለማድረስ የታቀደ ሲሆን፣ ይህም አጠቃላይ አገራዊ የቴሌኮም ስርጭትን ወደ 82.1% ከፍ ያደርገዋል። ይህንን ዕድገት ለማስደገፍም ከአጋር ወኪሎች፣ ከባንኮች፣ ከፋይናንስ ተቋማትና ከመተግበሪያ አበልጻጊዎች ጋር በOpen API የተቀናጀ አሰራር ይተገበራል።

​ቴሌብር የዲጂታል ፋይናንስ አካታችነትንና የዲጂታል ኢኮኖሚን የሚያንቀሳቅስ ዋና የእድገት ሞተር ሆኖ ይቀጥላል። በበጀት ዓመቱ የቴሌብር ደንበኞችን ቁጥር በ11.7% ወይም በ7.1 ሚሊዮን በማሳደግ 67.69 ሚሊዮን ለማድረስ የታቀደ ሲሆን፣ የንቁ ተጠቃሚዎች አጠቃላይ የግብይት ቁጥር 4.99 ቢሊዮን እንዲሁም የግብይቶቹ የገንዘብ መጠን 7.4 ትሪሊዮን ብር ይደርሳል ተብሎ ይጠበቃል። ይህም ከጥሬ ገንዘብ ነፃ የሆነ ኢኮኖሚን ከመፍጠሩ ባሻገር 12.64 ቢሊዮን ብር ገቢ ያመነጫል። በዲጂታል ፋይናንስ አገልግሎት ዘርፍም የአነስተኛ ብድር መጠን በ69.6% አድጎ ከ19.51 ቢሊዮን ወደ 35.04 ቢሊዮን ብር፣ የዲጂታል ቁጠባ መጠን ደግሞ በ40.9% አድጎ ከ18.75 ቢሊዮን ወደ 26.42 ቢሊዮን ብር ከፍ ይላል። የቴሌብር ሥነ-ምህዳሩን ለማስፋፋትም የነጋዴዎች (Merchants) ቁጥር በ29.4% በማሳደግ 569.3 ሺህ፣ የወኪሎች (Agents) ቁጥር ደግሞ በ10.2% በማሳደግ 452.8 ሺህ ለማድረስ ግብ ተይዟል። በሌላ በኩል ዘመን ገበያ ዲጂታል የግብይት ፕላትፎርም በ279% ከፍተኛ ዕድገት በማስመዝገብ 1.4 ቢሊዮን ብር ጠቅላላ የሸቀጦች ግብይት ዋጋ (GMV) ያመነጫል ተብሎ የታቀደ ሲሆን፣ ለዚሁ ስኬት 19.54 ሚሊዮን የሞባይል፣ 326 ሺህ የፊክስድ ብሮድባንድ እና 13.29 ሚሊዮን አዲስ የቴሌብር ደንበኞች ምዝገባ ሽያጭ ይከናወናል።

​በፋይናንስ አፈጻጸም ረገድ፣ ኩባንያችን ከአጠቃላይ የቴሌኮም እና ዲጂታል ቢዝነሶች አጠቃላይ ዓመታዊ ገቢውን 295 ቢሊዮን ብር ለማድረስ አቅዷል፤ ይህም ከቀደመው በጀት ዓመት ጋር ሲነጻጸር የ36.7% ወይም የ79.2 ቢሊዮን ብር ብልጫ አለው። ኩባንያችን ወደ ቴክኖሎጂ አቅራቢነት (TechCo) በሚያደርገው ሽግግር ከቴሌኮም ኮኔክቲቪቲ ባሻገር ያሉ የዲጂታል እና ተያያዥ ቢዝነሶች ገቢ 77.45 ቢሊዮን ብር በመድረስ ከአጠቃላይ ገቢው 26.3% ድርሻ ይይዛሉ። እንዲሁም ከዓለም አቀፍ ቢዝነስ፣ የገንዘብ ማስተላለፍ እና የመሠረተ ልማት መጋራት አገልግሎቶች 253.7 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር የውጭ ምንዛሪ ገቢ ለማግኘት ታቅዷል።

​ከትርፋማነት አንጻር፣ ያልተጣራ ትርፍ (EBITDA) 154.4 ቢሊዮን ብር በመድረስ የ52% ህዳግ የሚይዝ ሲሆን፣ የሥራ ማስኬጃ ትርፍ (EBIT) 127 ቢሊዮን ብር (43.2% ህዳግ) እና የተጣራ ትርፍ ህዳግ 22% እንዲሆን ግብ ተይዟል። ይህን ጠንካራ የፋይናንስ ውጤት ለማስመዝገብም በስትራቴጂያዊ የወጪ ቅነሳ፣ በሥራ ክንውን ቅንጅትና በገቢ ብክነት መከላከያ ስልቶች አማካኝነት በአጠቃላይ 10.87 ቢሊዮን ብር አጠቃላይ የብቃት እድገት (Efficiency gain) ለማስመዝገብ ታቅዷል፤ ይህም 10.46 ቢሊዮን ብር የስትራቴጂያዊ ወጪ ቁጠባን እና 410.8 ሚሊዮን ብር የገቢ ማሳደጊያ ተግባራትን ያካትታል።

አገራዊ ልማት፣ የሥራ ፈጠራ እና ESG አስተዋጽኦ

​ኢትዮ ቴሌኮም ለአገራዊ ኢኮኖሚው ከፍተኛ እሴት እንደሚያበረክት አረጋግጧል፦

• ​የሥራ ፈጠራ፦ ከ49,200 በላይ ለሚሆኑ የራሱ ሠራተኞች እና ከ644,000 በላይ ለሆኑ የሥነ-ምህዳር አጋሮች (ወኪሎች፣ ፍራንቻይዞች፣ የVAS አጋሮች) የሥራ ዕድል ይሰጣል። ቀደም ሲል ከተፈጠረው 2.4 ሚሊዮን ቀጥተኛና ቀጥተኛ ያልሆነ የገቢ ዕድል በተጨማሪ፣ በበጀት ዓመቱ 163,375 አዳዲስ ቀጥተኛ የሥራና የገቢ ዕድሎች ይፈጠራሉ።
• ​የፋይናንስ አስተዋጽኦ ለሀገር፦ 43.1 ቢሊዮን ብር የትርፍ ክፍፍል (Dividend)፣ 83.8 ቢሊዮን ብር ቀጥተኛና ቀጥተኛ ያልሆነ የግብር ክፍያ፣ እንዲሁም 8.1 ቢሊዮን ብር ለኢትዮጵያ ብሔራዊ የአደጋ ስጋት ምላሽ ፈንድ አስተዋጽኦ ይደረጋል።
• ​የአካባቢ፣ ማህበራዊና አስተዳደራዊ (ESG) ኃላፊነት፦ በአረንጓዴ ኃይል አጠቃቀም፣ በካርቦን ልቀቶች ቅነሳ፣ በተቋማዊ ግልጽነትና ስጋት አስተዳደር ላይ በትኩረት የሚሰራ ሲሆን፣ ለልዩ ልዩ ማህበራዊ ኃላፊነቶች (CSR) 533 ሚሊዮን ብር ይመድባል።

​የስጋት አስተዳደር እና የስኬት ቁልፎች

​ተቋሙ ሊያጋጥሙ የሚችሉ ማክሮ-ኢኮኖሚያዊ ተለዋዋጭነቶችን፣ የውጭ ምንዛሪ እጥረትን፣ የኃይል መቆራረጥን እና የሳይበር ስጋቶችን ቀድሞ ለመከላከል የተቋም ደረጃ የስጋት አስተዳደር ማዕቀፍ ይተገብራል። የስጋት መቀነሻ ስልቶቹም፦

• ​የአቅራቢዎች ምንጭ ማብዛትና የግዥ ዕቅድን በቅድሚያ ማዘጋጀት፣
• ​የሳይበር ደህንነት ቁጥጥሮችንና የቁጥጥር ተገዢነትን ማጠናከር፣
• ​የአገር ውስጥ ማምረትንና የአገር ውስጥ የአቅርቦት ሰንሰለትን ማሳደግን ያካትታሉ።

​የእቅዱ ዋና የስኬት ቁልፎች የደንበኞችን ተሞክሮ እና የአገልግሎት ጥራትን ማረጋገጥ፣ ጥብቅ የፋይናንስ አስተዳደር መስፈን፣ ጠንካራ የአቅርቦት ሰንሰለት መዘርጋት እና የተሰጥኦ ልማትን በአግባቡ መጠቀም ናቸው።

​ማጠቃለያ እና የአብሮነት ጥሪ

​ይህ የቢዝነስ ዕቅድ በዳይሬክተሮች ቦርድ እና በከፍተኛ አመራሩ የጸደቀ፣ እስከ ታችኛው ሰራተኛ ድረስ በመውረድ (Cascaded) የባለቤትነት ስሜት የተፈጠረበት ፍኖተ-ካርታ ነው። ኢትዮ ቴሌኮም የመንግሥት አካላት፣ መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶችና ስትራቴጂካዊ የኢንዱስትሪ አጋሮች የኢትዮጵያንና የአፍሪካን ዲጂታል ኢኮኖሚ እውን ለማድረግ በጋራ እንዲሰሩ የአብሮነት ጥሪውን ያቀርባል።

ግዮን መጽሔት ቅጽ 8 ቁጥር 236 መስከረም  2019 ዓ.ም