ከመደበኛ ግብር ውጭ የሚሰበሰቡ “መዋጮዎችና ኮሚሽኖች”ለሀገር ኢኮኖሚ ስጋት እየሆኑ መመጣታቸው ተገለጸ

ታዋቂው የፋይናንስ ባለሙያ ሙሼ ሰሙ ባወጡት አዲስ የትንታኔ ጽሁፍ፣ በመንግስታዊ ተቋማትና በልማት ድርጅቶች ዘንድ “የመዋጮና የኮሚሽን” ሰብሳቢነት ሱስ እየተስፋፋ መምጣቱ ለሀገር እድገትና ለዜጎች የፈጠራ አቅም ከፍተኛ እንቅፋት መሆኑን አስጠነቀቁ።

ባለሙያው እንደሚሉት፣ ማንኛውም አዲስም ሆነ ነባር የመንግስት ተቋም ተጨባጭ ውጤት ሳያስመዘግብና እሴት ሳይፈጥር፣ ዜጎች በላባቸው ካፈሩት ገቢ ላይ መዋጮ መሰብሰቡ “ህገ-መንግስታዊ መሰረትም ሆነ ኢኮኖሚያዊ ትርጉም የለውም።”

የትንታኔው ዋና ዋና ነጥቦች፦

• የዜጎች ምሬትና እርግጠኛ አለመሆን፦ በየጊዜው የሚወጡ መመሪያዎችና ደንቦች ነጋዴውም ሆነ ቋሚ ገቢ ያለው ማህበረሰብ የትርፍና ኪሳራ ስሌቱን በአግባቡ እንዳያውቅ እያደረጉት መሆኑ ተመልክቷል። ይህም በዜጎች ዘንድ “መሰላቸትና ምሬት” እየፈጠረ ይገኛል።
• የፈጠራ አቅምን መገዳደር፦ መጀመሪያና መጨረሻ የሌለው የመዋጮና የኮሚሽን አሰባሰብ፣ ለድርጅቶች መስፋፋትና ለፈጠራ ስራ መዋል የሚገባውን ጥሪት በማሟጠጥ የዜጎችን የማደግ ራዕይ እየገደለ መሆኑን ባለሙያው ይሞግታሉ።
• የተቋማት “የገንዘብ ፍለጋ” ሱስ፦ የመንግስት ተቋማትና የልማት ድርጅቶች አዳዲስ እሴት የሚፈጥሩ አሰራሮችን ከመቀየስ ይልቅ፣ “ገንዘብ የት ይገኛል? ስንት መዋጮ እንሰብስብ?” በሚል አስተሳሰብ እየተለከፉ መሆናቸው አሳሳቢ መሆኑ ተገልጿል።
• የኢኮኖሚ ኪሳራ ስጋት፦ ይህ አይነቱ አሰራር ቀስ በቀስ ጠንካራ ሰራተኛንና ታታሪ የንግድ ማህበረሰብን ተስፋ በማስቆረጥ ለስደት እየዳረገ መሆኑ “የአደባባይ ሚስጥር” ነው ብለዋል።

ባለሙያው በጽሁፋቸው ማጠቃለያ ላይ፣ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትና መንግስት ይህንን ከግብር ውጭ የሚሰበሰቡ መዋጮዎችና ኮሚሽኖች ጉዳይ በጥብቅ ሊመረምሩትና ገደብ ሊያበጁለት እንደሚገባ አሳስበዋል።

ሀገርን ከኢኮኖሚ ውድቀት መታደግ የሚቻለው “እሴት በማጎልበት፣ የስራ እድል በመፍጠርና ለዜጎች ሀብት ከለላ በመስጠት እንጂ” ያለ ስራ መዋጮ በመሰብሰብ እንዳልሆነ አጽንኦት ሰጥተዋል።