ከዓለም አቀፍ ቃል ኪዳን ወደ ተግባራዊ ፍትሕ

ከ15ኛው የተመድ የወንጀል መከላከልና የወንጀል ፍትሕ ኮንግረስ የተነሳ አስተያየት

በክብርት መሠረት ስዩም፣ ዓለም አቀፍ የሕግ ጠበቃ

በአቡዳቢ በተካሄደው 15ኛው የተባበሩት መንግሥታት የወንጀል መከላከልና የወንጀል ፍትሕ ኮንግረስ በInternational Association of World Peace Advocates (IAWPA) በኩል በተሳታፊነት መገኘት ለእኔ ትልቅ ሙያዊና ዓለም አቀፍ ልምድ ነበር።

IAWPA በተባበሩት መንግሥታት የኢኮሶክ (UN ECOSOC) ልዩ የምክክር ደረጃ (Special Consultative Status) ያለው ድርጅት ሲሆን፣ ይህም በተወሰኑ የተመድ ሂደቶችና ዝግጅቶች ውስጥ ለመሳተፍ የሚያስችል የተሳትፎ ማዕቀፍ ይሰጣል።

በዚህ የሰላምና የዓለም አቀፍ ፍትሕ ሥራ አውድ ውስጥ Eminent Peace Ambassador የመሆን እድል መሰጠቱን ተከትሎ የምስክር ወረቀትና ሜዳሊያ መቀበሌ፣ በሰላም፣ በፍትሕና በዓለም አቀፍ ትብብር ዙሪያ ያለኝን ሙያዊ ተሳትፎ የበለጠ ለማጠናከር ትልቅ መነሳሳት ሆኖልኛል።

IAWPA ራሱም Eminent Peace Ambassador ሹመትን እና Peace Medal Award ከሚሰጣቸው የሹመትና የሽልማት ምድቦች መካከል ይጠቅሳል። ይህንን እድል እንደ አዲስ የሙያዊ ልምድ መቅሰሚያና እንደ አዲስ እውቀት መክፈቻ በመመልከት ደስተኛ ነኝ።

ከዓለም አቀፍ መርሆች ወደ ተግባራዊ ፍትሕ

ይህንን እድል እንደ ኢትዮጵያዊት የሕግ ባለሙያና እንደ አፍሪካዊት ተሳታፊ በመመልከት፣ ኮንግረሱ ዓለም አቀፍ የወንጀል ፍትሕ ጉዳዮችን ለመከታተል ብቻ ሳይሆን፣ ዓለም አቀፍ የሕግ መርሆችና ቃል ኪዳኖች ወደ ተግባራዊ የፍትሕ ሥርዓት እንዴት ሊተረጎሙ እንደሚችሉ ለመመልከት ጠቃሚ መድረክ ሆኖልኛል።

ኮንግረሱ መንግሥታትን፣ የፍትሕ ዘርፍ ባለሙያዎችን፣ ዓለም አቀፍ ተቋማትን፣ ሲቪል ማኅበራትን፣ የአካዳሚክ ምሁራንን፣ ወጣቶችንና ሌሎች ተዋናዮችን በአንድ ዓለም አቀፍ መድረክ በማሰባሰብ፣ የወንጀል መከላከል፣ የወንጀል ፍትሕና የሕግ የበላይነት የወደፊት አቅጣጫዎችን በስፋት ለመወያየት አስችሏል።

የአቡዳቢ መግለጫ፦ ከውይይት ወደ ተግባር

ከኮንግረሱ ዋና ዋና ውጤቶች መካከል የአቡዳቢ መግለጫ (Abu Dhabi Declaration) መፅደቁ በተለይ የሚጠቀስ ነው። የመግለጫው ዋና ትርጉም የወንጀል መከላከል፣ የወንጀል ፍትሕ፣ የሕግ የበላይነትና ዓለም አቀፍ ትብብር በተግባር እንዲጠናከሩ አቅጣጫ መስጠቱ ነው።

እንደ የሕግ ባለሙያ ከማየው አንጻር፣ የዚህ መግለጫ አስፈላጊነት ሰነዱ መፅደቁ ብቻ ሳይሆን፣ መርሆቹ ወደ አገራዊ ሕጎች፣ ተቋማዊ አሠራሮች፣ የፍትሕ ተቋማትና ተግባራዊ የወንጀል መከላከል ሥርዓቶች መተርጎማቸው ነው።

የዲጂታል ዘመን ፍትሕ

የዛሬው ዓለም የወንጀል ፍትሕ ሥርዓቶች ከቴክኖሎጂ ፈጣን ለውጥ ጋር እንዲራመዱ ይጠይቃል።

ሳይበር ወንጀል፣ ዲጂታል ማጭበርበር፣ በቴክኖሎጂ የተደገፈ የተደራጀ ወንጀልና ድንበር ተሻጋሪ ወንጀሎች የብሔራዊ ሕግን ብቻ ሳይሆን፣ የተቀናጀ ዓለም አቀፍ የሕግ ትብብርንም ይፈልጋሉ።

ስለዚህ ሕግ ከቴክኖሎጂ ለውጥ በኋላ ብቻ የሚከተል ሳይሆን፣ አዳዲስ አደጋዎችን ቀድሞ ለመለየትና ለመከላከል የሚችል መሆን ይገባዋል።

ሰውንና ፕላኔቷን መጠበቅ

ኮንግረሱ የወንጀል መከላከልን ከአካባቢ ጥበቃና ከዘላቂ ልማት ጋር በማያያዝ የአካባቢ ወንጀሎችን በተለይ አጉልቶ አሳይቷል።

ሕገወጥ የተፈጥሮ ሀብት ብዝበዛ፣ ሕገወጥ ማዕድን ማውጣት፣ የዱር እንስሳት ሕገወጥ ንግድና ሌሎች የአካባቢ ወንጀሎች በማኅበረሰቦች፣ በኢኮኖሚና በተፈጥሮ ሀብቶች ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ ያሳድራሉ።

በተለይ ለአፍሪካ፣ ይህ ጉዳይ ከኢኮኖሚ ልማት፣ ከብሔራዊ ሀብት ጥበቃና ከማኅበረሰቦች የኑሮ ዋስትና ጋር በቀጥታ የተያያዘ ነው።

የአፍሪካ ድምፅ ወሳኝነት

ከኮንግረሱ የተረዳሁት ዋና ነጥብ አንዱ፣ የአፍሪካ ድምፅና የአፍሪካ የሕግ ተሞክሮ በዓለም አቀፍ የፍትሕ ውይይት ውስጥ የበለጠ መጠናከር እንዳለበት ነው።

አፍሪካ ከድንበር ተሻጋሪ የተደራጀ ወንጀል፣ ከሰዎች ዝውውር፣ ከሕገወጥ የገንዘብ ፍሰት፣ ከሳይበር ወንጀልና ከተቋማዊ አቅም ጉድለት ጋር የተያያዙ ልዩ ችግሮችን ትጋፈጣለች። ነገር ግን አፍሪካ ለዓለም አቀፍ የፍትሕ ሥርዓት የሚያበረክቱ ጠቃሚ የሕግና የማኅበረሰብ ተሞክሮዎችም አሏት።

ስለዚህ ዓለም አቀፍ ትብብር አፍሪካ ድጋፍ የምትቀበልበት መድረክ ብቻ ሳይሆን፣ አፍሪካ ዓለም አቀፍ የሕግ መስፈርቶችን በመቅረጽና የፍትሕ ፖሊሲዎችን በማዳበር እኩል ተሳታፊ የምትሆንበት ሂደት መሆን ይገባዋል።

የኮንግረሱ ውጤት በተግባር ይመዘናል

እንደ ተሳታፊ ከኮንግረሱ የወሰድኩት ዋና መልዕክት፣ የአቡዳቢ ኮንግረስ ትልቁ ውጤት የሚመዘነው በተደረጉ ንግግሮች ብዛት ሳይሆን፣ ከኮንግረሱ በኋላ በሚፈጠረው ተግባራዊ ለውጥ ነው።

ዓለም አቀፍ መግለጫዎች እውነተኛ ዋጋ የሚኖራቸው ወደ አገራዊ ሕግ፣ ተቋማዊ አሠራር፣ የፍትሕ ተደራሽነት፣ የወንጀል መከላከልና የዓለም አቀፍ የዳኝነት ትብብር ሲተረጎሙ ነው።

የግል አስተያየቴ

በ15ኛው የተመድ የወንጀል መከላከልና የወንጀል ፍትሕ ኮንግረስ መሳተፌ አንድ መሠረታዊ እምነት እንዳለኝ እንደገና አረጋግጦልኛል፦ ሕግ በጣም ውጤታማ የሚሆነው ዓለም አቀፍ መርሆችን ከአገራዊና ከማኅበረሰባዊ እውነታዎች ጋር ማገናኘት ሲችል ነው።

የአቡዳቢ ኮንግረስ የተለያዩ የሕግ ሥርዓቶችን፣ ባህሎችንና ክልላዊ እይታዎችን በአንድ መድረክ በማሰባሰብ፣ ለጋራ ዓላማ የሚደረግ ትብብር እንደሚቻል አሳይቷል።

ለእኔ የአቡዳቢ ዋና መልዕክት ግልጽ ነው፦

ኮንግረሱ ተጠናቅቋል፤ ሥራው ግን አልተጠናቀቀም።

የአቡዳቢ መግለጫ መፅደቅ አዲስ የሥራ ምዕራፍን ይከፍታል። ከዚህ በኋላ ቃል ኪዳኖች ወደ አገራዊ ተግባር፣ ዓለም አቀፍ ትብብር ወደ ውጤታማ የሕግ ሥርዓት፣ የፍትሕ መርሆችም ወደ ሰዎች የዕለት ተዕለት ሕይወት ሊደርሱ ይገባል።

እንደ ኢትዮጵያዊት የሕግ ባለሙያ፣ እንደ አፍሪካዊት ተሳታፊ እና Eminent Peace Ambassador፣ ይህንን ሂደት እንደ ዓለም አቀፍ ኃላፊነት ብቻ ሳይሆን፣ የአፍሪካ የሕግ ባለሙያዎችና የሕግ ተቋማት በዓለም አቀፍ የፍትሕ፣ የሰላምና የሕግ የበላይነት ግንባታ ላይ የበለጠ ንቁ ሚና የሚወስዱበት ዕድል እመለከተዋለሁ።

ከአቡዳቢ የምንወስደው መልዕክት ግልጽ ነው፦

ዓለም አቀፍ ቃል ኪዳኖች ትርጉም የሚኖራቸው ወደ ተግባራዊ ፍትሕ ሲቀየሩ፣ ሰዎችን ሲጠብቁ፣ ማኅበረሰቦችን ሲያጠናክሩና ፕላኔታችንን በተጨባጭ ሲጠብቁ ነው።

በቀጣይ አንድ በአንድ አጀንዳዎቹን በዝርዝር እየተነተንን እንማማርበታለን።

በዋናነት ደግሞ፣ ፈጣሪ ምድሪቱን ይጠብቅልን።