ስትሮክ በወቅቱ ካልታከመ የአካል ጉዳት አልያም ሞት ሊያስከትል የሚችል ከባድ የጤና ችግር ነው። በዓለም ዙሪያ ከስድስት ሰዎች አንዱ በበሽታው የመያዝ ስጋት አለበት። ስለሆነም በዚህ አደገኛ የአንጎል በሽታ ላይ በህብረተሰቡ ዘንድ ግንዛቤ መፍጠር በጣም አስፈላጊ ነው።
ስትሮክ ምንድን ነው?
ብዙ ሰዎች ስትሮክን ከልብ ድካም ጋር ያደናግሩታል። እነዚህ ሁለቱ ፍፁም የተለያዩ ናቸው። ስትሮክ በአብዛኛው የሚያጠቃው አእምሮን ነው። ወደ አእምሮ የትኛውም ክፍል የሚሄደው የደም አቅርቦት ሲቋረጥ፣ በዚያ አካባቢ የሚገኙ ህዋሳት ይሞታሉ።
ሁሉም የሰውነት ህዋሶች ጤናማ ሆነው ለመቆየት የደም ዝውውር ያስፈልጋቸዋል። ምክንያቱም ኦክስጅን ወደ ህዋሳት የሚደርሰው በደም አማካኝነት ነው። በአንጎል ውስጥ ያለው የደም ዝውውር በሆነ ምክንያት ከተስተጓጎለ፣ የደም ሥር ከታገደ ወይም ከፈነዳ፣ ለስትሮክ የመጋለጥ እድሉ ከፍተኛ ነው።
ምንም እንኳን ከ60 ዓመት በላይ የሆናቸው ሰዎች ለስትሮክ የመጋለጥ እድላቸው ከፍ ያለ ቢሆንም፣ ወጣቶች አልያም ህፃናትም ሊጠቁ ይችላሉ። በኮቪድ-19 ወረርሽኝ ወቅት በቫይረሱ ችግር ምክንያት ስትሮክ በወጣቶች ላይም ታይቷል።
በተወለዱበት ጊዜ የሳይያኖቲክ የልብ ህመም ያለባቸው ህፃናትም ለስትሮክ የመጋለጥ እድላቸው ከፍ ያለ ነው። ጥናቶች እንደሚያሳዩት ወንዶች ከሴቶች በበለጠ ለስትሮክ የመጋለጥ እድላቸው ከፍ ያለ ነው።
የስትሮክ ዓይነቶች
ሶስት ዋና ዋና የስትሮክ ዓይነቶች አሉ፦
መለስተኛ ስትሮክ (Mild Stroke):
በዚህ የስትሮክ አይነት፣ ወደ ታካሚው አእምሮ የሚሄደው የደም አቅርቦት ለጊዜው ተቋርጦ እንደገና ይጀምራል። ይህ በዋነኛነት ለከባድ ስትሮክ ቅድመ ሁኔታ ነው።
ኢስኬሚክ ስትሮክ (Ischemic stroke):
በዚህ ሁኔታ ደም በአንጎል ወይም በሌሎች የሰውነት ክፍሎች ውስጥ ባሉ የደም ሥሮች ውስጥ ይረጋል። በእድሜ ምክንያት ለሚመጡ ችግሮች፣ በስኳር ህመም፣ በከፍተኛ ኮሌስትሮል ወይም በሜታቦሊክ ሲንድረም የሚሰቃዩ ታካሚዎች በዚህ አይነት ስትሮክ የመሰቃየት እድላቸው ከፍ ያለ ነው።
ሄሞራጂክ ስትሮክ (Hemorrhagic stroke):
በዚህ አይነት ስትሮክ በአንጎል ውስጥ ያለ የደም ስር በመበጠስ ደም ይፈሳል። የደም ግፊት ያለባቸው ታካሚዎች ብዙውን ጊዜ በዚህ ዓይነት ስትሮክ ይጠቃሉ።
ምርመራ እና ህክምና
የስትሮክን መንስኤ ለመመርመር ስፔሻሊስት ዶክተሮች የደም መርጋት፣ ስኳር፣ ኮሌስትሮል ወይም ቫይረሶችን ለመመርመር የደም ምርመራ ያደርጋሉ።
ከዚህ በኋላ ደግሞ በሽታውን ለመቆጣጠር የካሮቲድ ዱፕሌክስ ምርመራ፣ ኢሲጂ፣ ኢኮ፣ የአንጎል ሲቲ ስካን ወይም ኤምአርአይ ይደረጋል። በብዙ አጋጣሚዎች ከስትሮክ በኋላ ወዲያውኑ በአንጎል ላይ ምንም አይነት ለውጥ አይታይም፣ ስለዚህ ስፔሻሊስት ዶክተር ሳያማክሩ ህክምና መጀመር የለብዎትም።
በስትሮክ ህክምና ውስጥ በጣም አስፈላጊው ነገር ‘ጊዜ’ ነው። ህክምናው በፍጥነት ሲጀመር ታካሚው የሚደርስበት ጉዳት እየቀነሰ ይሄዳል። በጊዜ የጀመረ ህክምና ታካሚውን ከሞት ወይም ከአካል ጉዳት ሊታደግ ይችላል።
መለስተኛ ስትሮክ ህክምና (Mild Stroke Treatment): መለስተኛ ስትሮክ ያለባቸው ታካሚዎች ብዙውን ጊዜ ከባድ ህክምና አያስፈልጋቸውም። የበሽታውን መንስኤ በመመርመር፣ የደም መርጋትን ለማስወገድ በሚደረግ ህክምና እና መድኃኒቶች እንዲሁም አስፈላጊ ከሆነ በአካል ብቃት እንቅስቃሴ ታካሚውን ማገገም ይቻላል።
የከባድ ስትሮክ ህክምና (Treatment of severe stroke): ከባድ ስትሮክ ባለበት ሁኔታ፣ ስፔሻሊስት ዶክተሮች በአንጎል ላይ የደረሰውን ጉዳት ወይም ችግር በሲቲ ስካን ወይም ኤምአርአይ ከመረመሩ በኋላ ህክምና ይጀምራሉ።
በአንጎል ውስጥ ወይም በአኦርታ ውስጥ ዋናው የደም ቧንቧ መዘጋት ካለ ኒውሮሎጂስቶች ስቴንት (Stent) ወይም ሪንግ (Ring) ለመክተት ይወስናሉ። ከፍተኛ ደም መፍሰስ ባለበት ሁኔታ የረጋ ደምን በአስቸኳይ ቀዶ ጥገና በማጽዳት ታካሚውን ማዳን ይቻላል።
በፕሮፌሰር አጋርጋኦን የተፃፈ