ዓድዋ! – የአደራ ደም እና የነፃነት አዋጅ !

ከአለባቸው ደሳለኝ አበሻ (ለንደን)

​

“ግዮን” መጽሔት ቅዳሜ መጋቢት 5 2018 ዓ.ም ገበያ የወጣዉ የአለባቸዉ ደሳለኝ አበሻ (ለንደን) ሰለ ዓድዋ ያቀረበልልን መጣጥፍ የመጨረሻውን ክፍል ይዘን ቀርበናል ።

ግዮን መጽሔት :- ጦርነቱ ካበቃ ከጥቂት ወራት በኋላ፣ ጥቅምት 16 ቀን 1889 ዓ.ም (እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር October 26, 1896) የአዲስ አበባው የሰላም ስምምነት ተፈረመ፡፡ ​የዚህ ስምምነት ዋና ዋና ነጥቦችና ውጤቶች የሚከተሉት ነበሩ፦

​፩. የውጫሌ ስምምነት ሙሉ በሙሉ መሰረዝ
​የዓድዋ ጦርነት እንዲቀሰቀስ ዋነኛ ምክንያት የነበረው አታላዩ የውጫሌ ስምምነት (በተለይም አንቀጽ 17) ነበር፡፡
በአዲሱ ስምምነት መሰረት፡-
• ​የውጫሌ ስምምነት ፈራሽና ዋጋ ቢስ እንዲሆን ተደረገ፡፡
• ​ጣሊያን በኢትዮጵያ ላይ የነበራትን “የሞግዚትነት” ወይም የጥበቃ (Protectorate) ጥያቄ በይፋ አነሳች፡፡

​፪. የኢትዮጵያ ሉዓላዊነት እውቅና ማግኘት
​ጣሊያን ኢትዮጵያ ፍጹም ነፃና ራሷን የቻለች አገር መሆኗን በፊርማዋ አረጋገጠች፡፡ ይህ ለኢትዮጵያ ትልቅ ድል ነበር፡፡ ምክንያቱም በወቅቱ አፍሪካ በበርሊን ጉባኤ ተከፋፍላ ባለችበት ወቅት፣ አንድ የአፍሪካ አገር በአውሮፓ ኃያል መንግሥት ነፃነቷ በውል ሲረጋገጥ የመጀመሪያው ነበር፡፡

​፫. የጦር ምርኮኞች መለቀቅ
​በዓድዋ ጦርነት ወቅት በሺዎች የሚቆጠሩ የጣሊያን ወታደሮች ተማርከው ነበር፡፡ አፄ ምኒልክ ምርኮኞቹን በአዲስ አበባና በአካባቢው በክብር እንዲያዙ አድርገው  ሰለነበር ​ስምምነቱ ከተፈረመ በኋላ ምርኮኞቹ ወደ አገራቸው እንዲመለሱ ተደረገ፡፡ ይህም ምኒልክ በዓለም አቀፍ ደረጃ ‹‹ሩኅሩኅና ሰብአዊ መሪ›› የሚል ስም እንዲያተርፉ ረድቷቸዋል፡፡

​፬. የድንበር ጉዳይ (ውስብስብነቱ)
​ስምምነቱ የጣሊያን ጦር እስከ መረብ ወንዝ ድረስ እንዲያፈገፍግ አድርጓል፡፡ ይሁን እንጂ ዛሬ ለኤርትራ መፈጠር ምክንያት የሆነው የድንበር መስመር በዚያው ወቅት የተከለለ ነበር፡፡ አፄ ምኒልክ በወቅቱ የነበረውን የሰራዊት ድካም፣ የቀለብ እጥረትና የጠላትን ተጨማሪ ኃይል ግምት ውስጥ በማስገባት ጦራቸው መረብን ተሻግሮ እንዳይሄድ ወስነዋል፡፡

​የስምምነቱ ዲፕሎማሲያዊ ፋይዳ
​ይህ ስምምነት ኢትዮጵያ በዓለም የዲፕሎማሲ መድረክ ላይ እኩል ተሳታፊ እንድትሆን አድርጓታል፡፡ ከስምምነቱ በኋላ፦
• እንግሊዝ፣ ፈረንሳይና ሩሲያ የራሳቸውን ኤምባሲ (Legations) በአዲስ አበባ ከፈቱ፡፡

• ኢትዮጵያ የራሷን የፖስታ አገልግሎት፣ የባቡር መንገድና ዘመናዊ ባንክ ለማቋቋም የሚያስችላትን ግንኙነት ማጠናከር ቻለች፡፡
​ባጭሩ፦ የአዲስ አበባው ስምምነት ዓድዋ ላይ በደም የተጻፈውን ድል በደብዳቤና በፊርማ ያጸና፣ ኢትዮጵያን በዓለም ካርታ ላይ በክብር ያስቀመጠ ክስተት ነው፡፡

አሁን ግን ጥያቄው ወደ እኛ ይመጣል፡፡ ይህ አዲሱ ትውልድ ከእነሱ ምን ይማራል? ይህ ትውልድ የጀግኖችን አደራ ለመረከብ ዝግጁ ነውን?
​ታሪክን ማድነቅ ብቻ በቂ አይደለም፡፡ የታሪክ ባለቤት መሆን ግን ግዴታ ነው፡፡ ጀግኖቻችን አገርን ከጠላት ጠብቀው አቆዩልን፤ እኛ ደግሞ  አገራችነን ከድህነት፣ ከክፋት እና ከከፋፋይነት ልንጠብቃት ይገባል፡፡ የአዲሱ ትውልድ ጀግንነት የሚለካው በብዕሩ፣ በዕውቀቱ፣ በስራ ወዳድነቱ እና በአንድነቱ ነው፡፡ እነሱ በደማቸው የፃፉትን ታሪክ፣ እኛ በስራችን ልናድሰው ይገባል፡፡

​ያለፈውን ትውልድ መስዋዕትነት የምናከብረው ሀውልት በመገንባት ብቻ አይደለም፡፡ እውነተኛው ሀውልት እነሱ የወደቁለትን አላማ በልባችን ውስጥ ስንገነባው ነው፡፡ እነሱ የተዋደቁላት አገር እንዳትፈርስ፣ ክብሯ እንዳይነካና በዓለም ፊት ቀና ብላ እንድትቆም እያንዳንዳችን የድርሻችንን መወጣት አለብን፡፡ ዓድዋ ለትላንት ድል ብቻ ሳይሆን ለዛሬና ለነገ መኖርያ ስንቅ የሚሆኑ እሴቶች መገኛ ነው፡፡
​የአሁኑ ትውልድ ከዓድዋ ሊማራቸው የሚገቡ ዋና ዋና ነጥቦችን ቀጥየ አቀርባቸዋለሁ፡-
​፩. አንድነትና ልዩነትን ማክበር
​በዓድዋ ዘመቻ ወቅት ኦሮሞው፣ አማራው፣ ትግሬው፣ ወላይታው፣ ጉራጌውና ሁሉም ብሔረሰቦች በአንድ ጥላ ስር ቆመዋል፡፡
• ​ትምህርቱ፦ ልዩነት የጥንካሬ እንጂ የመከፋፈያ ምክንያት መሆን እንደሌለበት ያስተምረናል፡፡ አባቶቻችን በቋንቋና በባህል ሳይለያዩ በኢትዮጵያዊነት ጥላ ስር በመሰባሰባቸው የማይቻለውን ድል አሳክተዋል፡፡

​፪. ለቴክኖሎጂና ለዕውቀት ትኩረት መስጠት
​ጣሊያኖች የተሸነፉት በመሣሪያ ዘመናዊነት ሳይሆን በስትራቴጂና በብልሃት ነው፡፡ ሆኖም አፄ ምኒልክ ጦርነቱ ከመጀመሩ በፊት ዘመናዊ መሣሪያዎችን በማሰባሰብ ረገድ ትልቅ ስራ ሰርተዋል፡፡
• ​ትምህርቱ፦ ለዘመኑ የሚመጥን ዕውቀትና ቴክኖሎጂ መታጠቅ ለአገር ህልውና ወሳኝ ነው፡፡ ዛሬ ድህነትንና ድንቁርናን ለማሸነፍ ልክ እንደ ዓድዋ ጀግኖች በዕውቀት መገስገስ ያስፈልጋል፡፡

​፫. በራስ መተማመን (Self-Reliance)
​ዓድዋ ‹‹ጥቁር ሕዝብ ማሸነፍ አይችልም›› የሚለውን የዓለም አቀፍ ትረካ የቀየረ ነው፡፡ ስለዚህ  አዲሱ ትውልድ በራሱ የመመራመር፣ የመፍጠርና የማሸነፍ አቅም እንዳለው ሊያምን ይገባል፡፡ ‹‹የማይቻል ነገር የለም›› የሚለውን የጀግኖች አባቶቹን መንፈስ በሳይንስ፣ በኪነ-ጥበብና በኢኮኖሚው መስክ መድገም ይጠበቅበታል፡፡

​፬. የሴቶች ሚና በውሳኔ ሰጪነት
​እቴጌ ጣይቱ በጦር ሜዳው የነበራቸው ሚና የሴቶችን ጉልበትና አቅም ያሳየ ነው፡፡ የአገር ግንባታ ያለ ሴቶች ተሳትፎ ሙሉ እንደማይሆን ከዓድዋ በመማር  ሴቶች በውሳኔ ሰጪነትና በአመራርነት ሲሳተፉ ለውጡ ምን ያህል ፈጣንና ውጤታማ እንደሚሆን ትልቅ ማሳያ ነው፡፡

​፭. ዲፕሎማሲና ብሔራዊ ጥቅም
​ዓድዋ በጦር ሜዳ ብቻ ሳይሆን በዲፕሎማሲም የተረጋገጠ ድል ነው፡፡ አገራዊ ጥቅምን ለማስከበር በስሜት ብቻ ሳይሆን በብልሃትና በድርድር የመስራት ጥበብን ከአባቶቻችን ልንወርስ ይገባል፡፡

​ማጠቃለያ
​ዓድዋ ለዛሬው ትውልድ ‹‹የማንነት መታወቂያ›› በመሆኑ አባቶቻችን በደማቸው ነፃ አገር አውርሰውናል፤ የእኛ ፋንታ ደግሞ በዕውቀታችንና በሥራችን የበለጸገች አገር መገንባት ለመገንባት ስንደመር ነው፡፡ ​ትላንት በደም የተገኘችውን ነፃነት፣ ዛሬ በላብና በዕውቀት ማጽናት ይኖርብናል፡፡

አዲሱ ትውልድ
የዓድዋን ድል ከባህላዊ የደስታ መግለጫዎች ባለፈ፣ ትርጉም ባለው እና ለትውልድ በሚተርፍ መልኩ ማክበር የአገራዊ ማንነታችን ግዴታው መሆን ይኖርበታል፡፡ ድሉን ሕያው ለማድረግና ለቀጣዩ ትውልድ ለማስተላለፍ የሚከተሉትን መንገዶች መጠቀም አስፈላጊ ነው ብየ አምናለሁ፡፡

​፩. ታሪኩን በኪነ-ጥበብና በቴክኖሎጂ መዘከር
​ታሪክ በልጆችና በወጣቶች አእምሮ ውስጥ እንዲሰርጽ ዘመናዊ መግለጫዎችን መጠቀም ያስፈልጋል፡፡
• ​ፊልሞችና አኒሜሽኖች  የዓድዋን ጀግኖች ታሪክ በካርቱን (Animation) ለልጆች፣ በከፍተኛ ደረጃ የተሰሩ ፊልሞችን ደግሞ ለወጣቶች በማዘጋጀት ታሪኩን ማቅረብ፡፡
• ​ምናባዊ እውነታ (Virtual Reality): ወጣቶች በዓድዋ ተራሮች ላይ ሆነው ጦርነቱ እንዴት እንደተካሄደ የሚያሳዩ የVR ቴክኖሎጂዎችን በመጠቀም ታሪኩን እንዲለማመዱ ማድረግ፡፡

​፪. በሥርዓተ-ትምህርት ውስጥ ማካተት
• ​በዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ “የዓድዋ የጥናት ማዕከላት” በማቋቋም፣ ስለ ስልታዊ አመራሩና ስለ ጥቁር ሕዝቦች ንቅናቄ ጥልቅ ምርምር እንዲደረጉ ወጣቶችን  ማበረታታት፡፡
• ​የድርሰትና የጥበብ ውድድሮች፦ ተማሪዎች ስለ ዓድዋ ያላቸውን ግንዛቤ በግጥም፣ በስዕልና በድርሰት እንዲያቀርቡ በማድረግ ሽልማት መስጠት፡፡

​፫. የታሪክ ቦታዎችን መጎብኘት (Heritage Tourism)
​ዓድዋን በአዲስ አበባ ብቻ ሳይሆን በመላው ኢትዮጵያ በድምቀት  ማክበር ትልቅ ትርጉም አለው፡-
• ​ሙዚየሞችን ማዘመን፦ በዓድዋ ድል መታሰቢያ ሙዚየም ውስጥ

ያሉ ቅርሶችን በዲጂታል መልክ በማቀናጀት ለጎብኚዎች ምቹ ማድረግ፡፡
​፬. “የዓድዋ ዕሴት” ሳምንት (Adwa Values Week)
​ከየካቲት 23 (የድሉ ቀን) በፊት ያለውን ሳምንት ለበጎ ተግባራት መጠቀም ይቻላል፡፡

አዲሱ ትውልድ ሆይ! ተነስ ከጀግኖች አባቶችህ  ወኔን ቅዳና ከታሪክህ ጥንካሬን ውሰድ፡፡ ለአገርህ የሚጠቅም ስራ ለመስራት ዛሬውኑ ቆርጠህ ተነሳ፡፡ የጀግኖች አደራ በእጅህ ነውና አታቅልለው፡፡
ወገኖቼ ለዛሬው በዚሁ አበቃሁ በሌላ ዝግጅት እስከምንገናኝ ቸር እንሰምብት፡፡

ክብርና ሞገስ ለዓድዋ ጀግኖች!
ኢትዮጵያ  በክብር ለዘላለም ትኑር!!