ግዮን መጽሔት :- በመካከለኛው ምስራቅ የጂኦ-ፖለቲካ ትኩሳት በናረ ቁጥር፣ ዓለም አቀፍ ስትራቴጂስቶች ኢራንን በምድር ጦር ደፍሮ መውረር ስለሚከተለው አስከፊ ውጤት በተደጋጋሚ ያስጠነቅቃሉ። ኢራን በካርታ ላይ የምትታይ ተራ ሀገር ሳትሆን፣ ለሺህ ዓመታት በፋርስ ባሕረ ሰላጤ ዳርቻ ላይ የጸናች፣ በተፈጥሮአዊ ግዙፍ አለቶችና በሰው ሠራሽ የከርሰ-ምድር ከተሞች የታጠረች “የማትደፈር ምሽግ” ናት። ማንኛውም ወራሪ ኃይል በዚህች ምድር ላይ እግረኛ ጦር ለማስፈር ቢያስብ፣ ውጤቱ የታሪክ መጻሕፍት እንደ ትልቅ ስህተት የሚዘክሩት “ስትራቴጂካዊ ራስን ማጥፋት” ሊሆን እንደሚችል ይገመታል።
1. የተፈጥሮ ጋሻዎች፦ የዛግሮስ እና የአልቦርዝ ተራራዎች
ኢራን በወታደራዊ ሳይንስ “ተፈጥሮአዊ ምሽግ” (Natural Fortress) ተብላ የምትጠራው ያለምክንያት አይደለም። ለ1,500 ኪሎሜትሮች የሚዘልቁት የዛግሮስ ተራራዎች ለማንኛውም ምድራዊ ወራሪ የማይታለፍ አጥር ናቸው። የተራራዎቹ ገደላማነት እንደ ታንክ ያሉ ከባድ የጦር መሣሪያዎች እንዳይንቀሳቀሱ የሚያግዱ ሲሆን፣ ወራሪው ጦር ጠባብ በሆኑ መተላለፊያዎች ላይ ብቻ እንዲጓዝ ያስገድዱታል። ይህም የኢራን ሰራዊት ጠላትን በጠበበ ስርጥ ውስጥ አፍኖ እንዲመታ ምቹ ሁኔታ ይፈጥራል።
በተጨማሪም በሰሜን በኩል የሚገኙት የአልቦርዝ ተራራዎች ዋና ከተማዋን ቴህራንንና ቁልፍ የኢንዱስትሪ ማዕከላትን ከጥቃት የሚከላከሉ “የሰሜን ግንቦች” ናቸው። እነዚህ ተራራዎች በዓመት ውስጥ ለረጅም ወራት በበረዶ የተሸፈኑ በመሆናቸው ጠላት አቅርቦት ለማቅረብ እንኳ እጅግ እንዲቸገር ያደርጉታል። የተራራዎቹ ስንጥቆችና ዋሻዎች ለራዳርና ለሳተላይት ቅኝት አስቸጋሪ በመሆናቸው፣ ኢራን ወታደራዊ እንቅስቃሴዎቿን ከጠላት እይታ ከልላ እንድታከናውን ያስችሏታል።
2. ማዕከላዊ በረሃዎች፦ “የሎጂስቲክስ ሲኦል”
አንድ ወራሪ ኃይል የተራራዎቹን ግንብ ጥሶ ቢገባ እንኳ፣ “ዳሽት-ኢ ካቪር” እና “ዳሽት-ኢ ሉት” የተባሉት ግዙፍ ማዕከላዊ በረሃዎች ይጠብቁታል። እነዚህ በረሃዎች ለወራሪው ጦር “የሎጂስቲክስ ሲኦል” ናቸው፤ ምክንያቱም የአቅርቦት መስመሩን በሺዎች የሚቆጠሩ ኪሎሜትሮች እንዲዘረጋ ስለሚያስገድዱት ነው። በከፍተኛ ሙቀትና በአሸዋ አውሎ ነፋስ ውስጥ ምግብና ነዳጅ ማቅረብ አድካሚ ከመሆኑም በላይ፣ ረጅሙ የአቅርቦት መስመር ለኢራን የድሮንና የደፈጣ ጥቃቶች ተጋላጭ ይሆናል። ኢራን ጠላትን ወደ በረሃው በመሳብ ከባሕርና ከአየር ድጋፉ እንዲርቅ በማድረግ፣ በበረሃው አሸዋ ውስጥ አጥልቃ ለማስቀረት ትችላለች።
3. “የሚሳኤል ከተሞች” እና የከርሰ-ምድር ምሽጎች
ከመሬት በላይ ካሉት ተፈጥሮአዊ ምሽጎች በተጨማሪ፣ ኢራን በመቶዎች የሚቆጠሩ ሜትሮች ጥልቀት ላይ የገነባቻቸው “የሚሳኤል ከተሞች” ለጠላት ትልቅ ስጋት ናቸው። እነዚህ ዋሻዎች ግዙፍ ባለስቲክ ሚሳኤሎችን፣ የድሮን ክምችቶችንና የጦር መሣሪያ ፋብሪካዎችን ከጠላት ሰላይ ሳተላይቶችና ከኒውክሌር ጥቃት ጭምር ይከልላሉ። ሚሳኤሎቹ በዋሻዎቹ ውስጥ በባቡር መስመሮች እየተንቀሳቀሱ በደቂቃዎች ውስጥ ጥቃት ሰንዝረው ወደ ምሽጋቸው መመለስ ይችላሉ። ይህም የኢራን ወታደራዊ አመራር ምድር በቦምብ ቢጋይም እንኳ ጦርነቱን ከከርሰ-ምድር ሆኖ በቅንጅት የመምራት አቅም ይሰጠዋል።
4. ተመጣጣኝ ያልሆነ ጦርነት (Asymmetric Warfare)
ኢራን ከዓለም ግዙፍ ወታደራዊ ኃይሎች ጋር ያላትን የቴክኖሎጂ እና የዐቅም ልዩነት ለመሙላት የምትጠቀምበት ዋነኛው ስልት «ተመጣጣኝ ያልሆነ ጦርነት» (Asymmetric Warfare) የተሰኘው ቀመር ነው። ይህ ስትራቴጂ እጅግ የላቀ የጦር መሣሪያ ታጥቆ የሚመጣን ጠላት፣ አነስተኛ ወጪ በሚጠይቁ ነገር ግን ገዳይ በሆኑ መሣሪያዎችና ስልቶች ድል ለማድረግ ያለመ ነው። የዚህ ስልታዊ ብልሃት አንዱ ምሰሶ በመላው መካከለኛው ምስራቅና ደቡባዊ አውሮፓ የሚገኙ የጠላት የጦር ሰፈሮችን ኢላማ ውስጥ ያስገባውና እስከ 2,500 ኪሎሜትር የመምዘግዘግ አቅም ያለው የሚሳኤል ክምችት ነው። እነዚህ ሚሳኤሎች በተራራዎች ስር በሚገኙ ጥልቅ «የሚሳኤል ከተሞች» ውስጥ መሸሸጋቸውና በተሽከርካሪዎች ላይ ተጭነው በፍጥነት መንቀሳቀሳቸው፣ ጠላት ድንገተኛ ጥቃት ሰንዝሮ እንዳያጠፋቸው ስልታዊ ዋስትና ይኾናታል።
በባሕር ላይ ደግሞ ኢራን «የንብ ቀፎ» (Swarm Intelligence) የተሰኘውን ስልት በመጠቀም፣ ግዙፍ የጦር መርከቦችን በመቶዎች በሚቆጠሩ ትንንሽና ፈጣን ጀልባዎች አጥለቅልቆ የመደምሰስ አቅም ገንብታለች። በተለይም እጅግ ጠባብ በሆነው የሆርሙዝ ወሽመጥ ላይ የባሕር ላይ ፈንጂዎችን በመበተንና በፈጣን ጀልባዎች ጥቃት በመሰንዘር የዓለምን የነዳጅ አቅርቦት በደቂቃዎች ውስጥ የመዝጋት ፖለቲካዊና ወታደራዊ ካርድ አላት። ከዚህም ባለፈ እንደ «ሻሄድ» ያሉ ሰው አልባ ድሮኖች በቡድን በመብረር የጠላትን ውድ የአየር መከላከያ ዘዴዎች ጥሰው የመግባት ብቃት ሲኖራቸው፣ የኤሌክትሮኒክስ ጦርነት ክፍሏ ደግሞ የጠላትን የኮሙኒኬሽን መስመሮች በማቋረጥና የጂፒኤስ ምልክቶችን በማታለል ወራሪውን ኃይል «ዕውር» የማድረግ ዝግጅት አላት። በአጠቃላይ የኢራን ተመጣጣኝ ያልሆነ የጦርነት ስልት፣ ዘመናዊ ጦርነት በቁጥርና በጡንቻ ብቻ ሳይሆን በብልሃትና በቴክኖሎጂ ጠለፋም ጭምር የሚሸነፍ መሆኑን የሚያረጋግጥ የፋርስ ገዳይ መሣሪያ ነው።
5. “ሞዛይክ መከላከል” እና ሕዝባዊ ተጋድሎ
የኢራን ትልቁ ጥንካሬ በሚሊዮኖች የሚቆጠረው የሰው ኃይል አደረጃጀት ነው። ከመደበኛው ሰራዊት በተጨማሪ “ባሲጅ” የተባለው ግዙፍ የሕዝብ ሚሊሻ በእያንዳንዱ መንደርና ከተማ ውስጥ ይገኛል። ወራሪ ጦር ወደ ከተሞች ቢገባ እንኳ እያንዳንዱ ቤትና ጎዳና የደፈጣ ጥቃትና የፈንጂ ወጥመድ ይሆንበታል። በ”ሞዛይክ መከላከል” ስልት ምክንያት ማዕከላዊ የትዕዛዝ መስመር ቢመታ እንኳ እያንዳንዱ ክፍለ ሀገር ራሱን ችሎ ጦርነቱን ለዓመታት የመቀጠል ስልጣንና አቅም አለው።
ባጠቃላይ፣ ኢራን ካላት ከሦስት እጥፍ በላይ የሕዝብ ቁጥር፣ የላቀ ወታደራዊ ቴክኖሎጂና የማይበገር ተፈጥሮአዊ ምሽግ አኳያ ማንኛውም የምድር ወረራ ሙከራ ወራሪውን ኃይል እልባት በሌለው “የመጥፋት ጦርነት” (War of Attrition) ውስጥ ዘፍቆ የሚያስቀር የጥፋት ጉዞ ይሆናል።
ማጠቃለያ
የኢራን ወታደራዊ ስትራቴጂ በተፈጥሮ የታደለችውን አስቸጋሪ መልክዓ-ምድር ከዘመናዊ የቴክኖሎጂ ውጤቶችና ከረቂቅ የሰው ኃይል አደረጃጀት ጋር ያስተሳሰረ ነው። ከዛግሮስና ከአልቦርዝ ተራራማ ግንቦች አንስቶ እስከ ማዕከላዊው የበረሃ ሲኦል ድረስ ያሉት ተፈጥሮአዊ ምሽጎች ለማንኛውም ወራሪ ኃይል የማይታለፉ መሰናክሎች ናቸው። ከእነዚህም በስተጀርባ ያሉት ከመሬት በታች የተገነቡት «የሚሳኤል ከተሞች» እና የላቁ የድሮንና የኤሌክትሮኒክስ ጦርነት ስልቶች፣ ኢራን ያላትን የሉዓላዊነት ዋስትና ይበልጥ ያጠናክሩታል።
ይህ በጠላት ድካም ላይ የተመሰረተውና እልባት የሌለውን «የመጥፋት ጦርነት» (War of Attrition) እንደ ዋነኛ መሣሪያ የሚጠቀመው የመከላከል ፍልስፍና፣ ማንኛውንም የምድር ወረራ ሙከራ ወደማይወጡት ረግረግ የመቀየር አቅም አለው። ስለሆነም፣ በኢራን ምድር እግረኛ ጦር ለማስፈር የሚደረግ ማንኛውም ሙከራ ከወታደራዊ ስኬት ይልቅ፣ ወራሪውን ኃይል በፋርስ አሸዋ ውስጥ ቀብሮ የሚያስቀር «ስትራቴጂካዊ ራስን ማጥፋት» ሆኖ ያበቃል።
ግዮን መጽሔት ቅጽ 8 ቁጥር 231 መጋቢት 2018 ዓ.ም