የመካከለኛው ምሥራቅ ቀውስ ለኢትዮጵያ ምን ጫና ይኖረዋል?

ግዮን መጽሔት :- በመካከለኛው ምሥራቅ የተቀሰቀሰው ጦርነት ከወታደራዊ ግጭትነቱ ባለፈ በዓለም አቀፍ ደረጃ ‹‹የኢኮኖሚ ሱናሚ›› የመቀስቀስ አቅም እንዳለው ባለሙያዎች ያስጠነቅቃሉ፡፡ ይህ ሥጋት በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ላሉ ታዳጊ ሀገራት የኑሮ ውድነቱን ይበልጥ በማናር ረገድ ከባድ መዘዝ አለው፡፡ መካከለኛው ምሥራቅ የዓለም የኃይል (ኢነርጂ) ምንጭ በመሆኑ፣ እዚያ አካባቢ የሚነሳ ማንኛውም እሳት በቀጥታ ወደ እያንዳንዱ የዓለም ሀገር ኩሽና እና ፋብሪካ መድረሱ አይቀሬ ነው፡፡

ኢራን በዓለም ላይ ካሉ ከፍተኛ የነዳጅ አምራቾች አንዷ መሆኗ ይታወቃል። የየካቲት 21ዱ ጥቃት በተሰነዘረ በጥቂት ሰዓታት ውስጥ የ‹‹ብሬንት›› የነዳጅ ዋጋ በከፍተኛ ሁኔታ የጨመረ ሲሆን፣ ግጭቱ ከቀጠለና ኢራን አጸፋዊ እርምጃ ለመውሰድ በሚል የነዳጅ ማጣሪያዎቿን ከዘጋች ወይም በጎረቤት ሀገራት የነዳጅ ተቋማት ላይ ጥቃት ካደረሰች ዋጋው በአንድ በርሜል ከ150 ዶላር በላይ ሊያልፍ እንደሚችል ይገመታል።

​ይህ በነዳጅ ዋጋ ላይ የሚታየው ጭማሪ ለኢትዮጵያ ኢኮኖሚ እጅግ አደገኛ ነው፡፡ እንደሚታወቀው የነዳጅ ዋጋ በጨመረ ቁጥር የሕዝብ ትራንስፖርት እና የጭነት አገልግሎት ዋጋ ወዲያውኑ ይንራል፤ ከገጠር ወደ ከተማ የሚጓጓዙ የግብርና ምርቶችም ሆኑ ከውጭ የሚገቡ የኢንዱስትሪ ውጤቶች የትራንስፖርት ወጪያቸው ስለሚጨምር፣ ተራው ዜጋ የሚገዛቸው ሸቀጦች ዋጋ ላይ ከፍተኛ ግሽበት (Inflation) ያስከትላል፤ የነዳጅ ዋጋ መናር የፋብሪካዎችን የማምረት አቅም ከመፈታተኑም በላይ አጠቃላይ የኑሮ ውድነቱን ያባብሰዋል፡፡

ኢራን በአለም አቀፍ የንግድ መስመር ላይ ያላት ትልቁ ‹‹ካርድ›› የሆርሙዝ ወሽመጥ ነው፡፡ ይህ ጠባብ የባሕር መተላለፊያ በዓለም ላይ በባሕር ከሚጓጓዘው ነዳጅ 20 በመቶ የሚሆነው የሚያልፍበት በመሆኑ፣ ኢራን ይህንን መስመር በሚሳኤል ወይም በፈንጂ ለማስተጓጎል ከሞከረች የዓለም የንግድ ሰንሰለት (Global Supply Chain) ይበጠሳል፡፡

​ይህ መስተጓጎል በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ በነዳጅ እና መሠረታዊ ቁሳቁሶች ግዢ ላይ ጥገኛ በሆኑ ሀገራት ላይ የቁሳቁስ እጥረት እና ተጨማሪ የዋጋ ንረት ይፈጥራል፡፡ ዓለም ከኮቪድ-19 እና ከሩሲያ-ዩክሬን ጦርነት በኋላ ሊያገግም የነበረው ኢኮኖሚዋ፣ በዚህ አዲስ ቀውስ ምክንያት ዳግም ወደ ከፋ መከራ ሊገባ እንደሚችል ይታመናል፡፡

በተጨባጭም፣ ከጦርነቱ ዜና በኋላ ባለሀብቶች ገንዘባቸውን ከአክሲዮን ገበያ አውጥተው ወደ አስተማማኝ ንብረቶች (Safe Havens) እያዞሩ በመሆናቸው የወርቅ ዋጋ የሪከርድ ጭማሪ አሳይቷል። ይህም በዓለም አቀፍ የፋይናንስ ገበያ ላይ አለመረጋጋትን በመፍጠር የኢትዮጵያን መሰል ሀገራት የውጭ ምንዛሬ አቅም እና ብሔራዊ ዕዳ ላይ ጫና ያሳርፋል፡፡ በቀጠናው የተነሳው ግጭት በዚህ መልክ በዓለም አቀፍ የፋይናንስ ገበያ ላይ ከፍተኛ መነቃቃትንና አለመረጋጋትን መፍጠሩ ደግሞ፣ ይህ ሁኔታ በኢትዮጵያ የውጭ ምንዛሬ አያያዝ ላይ የሚከተሉትን ጫናዎች ያሳርፋል፡

የመጀመሪያው የዶላር ጥንካሬ መጨመር ነው፡፡ በጦርነት ወቅት ባለሀብቶች ገንዘባቸውን ወደ አስተማማኝ ምንዛሬዎች (Safe Havens) ስለሚያዞሩ የአሜሪካ ዶላር ጥንካሬ ይጨምራል፡፡ ይህም እንደ ኢትዮጵያ ብር ያሉ ደካማ ምንዛሬዎች በዶላር ፊት ያላቸው ዋጋ ይበልጥ እንዲቀንስ በማድረግ የውጭ ምንዛሬ እጥረቱን ያባብሰዋል፡፡

ሁለተኛው ​የብሔራዊ ዕዳ ጫና ነው፡፡ ጦርነቱ ረጅም ጊዜ የሚወስድ ከሆነ የአሜሪካ መንግሥት ለጦርነቱ የሚያወጣው ቢሊዮን ዶላር የሀገሪቱን ብሔራዊ ዕዳ ይበልጥ እንዲያብጥ ያደርገዋል፡፡ ይህ ደግሞ በዓለም አቀፍ የብድር ገበያ ላይ የወለድ መጠን እንዲጨምር በማድረግ ኢትዮጵያ ያለባትን የውጭ ዕዳ ለመክፈል የምታደርገውን ጥረት እጅግ ፈታኝ ያደርገዋል።

ሦስተኛው የወርቅ ዋጋ መናር ነው፡፡ ባለሀብቶች ከስጋት የተነሳ ገንዘባቸውን ወደ ወርቅ በማዞራቸው ምክንያት የወርቅ ዋጋ የሪከርድ ጭማሪ አሳይቷል፡፡ ምንም እንኳን ኢትዮጵያ ወርቅ አምራች ብትሆንም፣ የዓለም ገበያ አለመረጋጋትና የኮንትሮባንድ መስፋፋት ከዘርፉ የሚገኘውን ትክክለኛ የውጭ ምንዛሬ ገቢ ሊቀንሰው ይችላል፡፡

ከዚህም ባሻገር፣ የኢኮኖሚ ሱናሚው በኢትዮጵያ የንግድ ሚዛን ላይ የሚያሳርፈው ተጽዕኖ በሁለት ዋና ዋና መንገዶች ይገለጻል፡፡ ቀዳሚው፣ ​የገቢ ምርቶች የዋጋ ንረት ነው፡፡ የነዳጅ ዋጋ በአንድ በርሜል ከ150 ዶላር በላይ ሊያልፍ እንደሚችል መተንበዩ፣ ኢትዮጵያ ለነዳጅ ግዢ የምታወጣውን ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ ይበልጥ ይጨምረዋል። ይህም ለሌሎች መሠረታዊ ምርቶች (እንደ መድኃኒትና ማዳበሪያ) የሚተርፈውን የውጭ ምንዛሬ ክምችት ያመናምነዋል፡፡ ሌላው ደግሞ፣ ​የኤክስፖርት ገቢ መቀነስ ሲኾን፣ የዓለም የንግድ ሰንሰለት (Global Supply Chain) መበጠሱ፣ ኢትዮጵያ ወደ ውጭ የምትልካቸው የግብርና ምርቶች በወቅቱና በተመጣጣኝ የትራንስፖርት ወጪ ወደ ገበያ እንዳይደርሱ እንቅፋት ይሆናል፡፡

በመካከለኛው ምሥራቅ በተቀሰቀሰው ጦርነት ምክንያት የሚመጣውን የኢኮኖሚ ጫና ለመቋቋም፣ ኢትዮጵያ የውጭ ምንዛሬ ክምችቷን ለመጠበቅና የፋይናንስ ሥርዓቷን ለማረጋጋት ባለሙያዎች የሚከተሉትን የፖሊሲ እርምጃዎች መውሰድ እንደሚኖርባት ባለሙያዎች ይጠቁማሉ፡፡

​1. የስትራቴጂካዊ ክምችትና ፍጆታ አስተዳደር

​የነዳጅ ፍጆታን በቁጥጥር ስር ማዋል፦ የነዳጅ ዋጋ በአንድ በርሜል ከ150 ዶላር በላይ ሊያልፍ እንደሚችል ስለሚገመት፣ መንግሥት ለነዳጅ ግዢ የሚወጣውን ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ ለመቀነስ የፍጆታ ቅነሳ ወይም ቅድሚያ ለሚሰጣቸው ዘርፎች የማከፋፈል ፖሊሲ ሊከተል ይገባል፡፡

​መሠረታዊ ሸቀጦችን በሀገር ውስጥ መተካት፦ የዓለም የንግድ ሰንሰለት መበጠሱ ስለማይቀር፣ ከውጭ የሚገቡ ምርቶችን በሀገር ውስጥ ምርት መተካት (Import Substitution) የውጭ ምንዛሬን ለማዳን ወሳኝ እርምጃ ነው፡፡

​2. የፋይናንስና የገንዘብ ፖሊሲ ማሻሻያ

​የወርቅ ግዢና ክምችትን ማጠናከር፦ በጦርነት ወቅት የወርቅ ዋጋ የሪከርድ ጭማሪ ማሳየቱን ተከትሎ፣ ብሔራዊ ባንክ ከአምራቾች የሚሰበስበውን ወርቅ በማሳደግ የውጭ ምንዛሬ መጠባበቂያ ሀብቱን (Forex Reserves) ማጎልበት ይኖርበታል፡፡

​የውጭ ዕዳ ሽግሽግ (Debt Restructuring)፦ ጦርነቱ የአሜሪካንና የዓለምን የኢኮኖሚ ዕዳ ስለሚያሳብጥ፣ ኢትዮጵያ ካለባት የውጭ ዕዳ ጫና ለማቃለል ከአበዳሪዎች ጋር የክፍያ ጊዜ ማራዘሚያ ድርድሮችን በወቅቱ መጀመር ይኖርባታል።

3. የንግድና ዲፕሎማሲያዊ እርምጃዎች

​የወጪ ንግድ መስመሮችን ማስፋፋት፦ የሆርሙዝ ወሽመጥ ሊዘጋ የሚችልበት ዕድል በመኖሩ፣ ኢትዮጵያ ምርቶቿን ለዓለም ገበያ የምታቀርብባቸውን አማራጭ የወደብና የትራንስፖርት መስመሮች ከወዲሁ ማዘጋጀት አለባት።

​የቀጥታ የውጭ ኢንቨስትመንት ማበረታቻ፦ ዓለም አቀፍ ባለሀብቶች ገንዘባቸውን ወደ “አስተማማኝ ንብረቶች” (Safe Havens) እያዞሩ ባለበት ወቅት፣ ኢትዮጵያ የውስጥ ሰላሟን በመጠበቅና ምቹ የፖሊሲ ማዕቀፍ በመዘርጋት ኢንቨስትመንት እንዳይሸሽ ማድረግ ይገባታል።

​4. የድንገተኛ ጊዜ ዕቅድ (Contingency Planning)

​የስደት ቀውስ ዝግጁነት፦ በባሕረ ሰላጤው ሀገራት የሚገኙ ዜጎች በሚፈጠረው ጦርነት ምክንያት ሊፈናቀሉና ወደ ሀገር ሊመለሱ ስለሚችሉ፣ ይኽንን ተከትሎ የሚመጣውን የሐዋላ (Remittance) ገቢ መቀነስና የማኅበራዊ ጫና ለመቋቋም የሚያስችል በጀት መመደብ ያስፈልጋል። ​በአጠቃላይ የኢራን ‹‹ስትራቴጂያዊ ትዕግሥት›› ማብቃትና ወደሙሉ ጦርነት መግባት፣ የቀጠናውን ጂኦ-ፖለቲካ ብቻ ሳይሆን የዓለምን ኢኮኖሚም አመድ ሊያደርግ የሚችል እሳት በመሆኑ፣ ኢትዮጵያ ከወዲሁ በፖሊሲ ደረጃ ካልተዘጋጀች የኑሮ ውድነቱና የውጭ ምንዛሬ እጥረቱ ከቁጥጥር ውጭ ሊሆን ይችላል፡፡

ግዮን መጽሔት ቅጽ 8 ቁጥር  230 መጋቢት 2018 ዓ.ም